motor yağı ve eski tarih bilimi konusu
motor yağı ve eski tarih bilimi konusu RIT (Aydın), türk oyun yazarı ve çeviren (İstanbul 1928). Robert Kolej’de öğ-nJm gördü; bir süre ABD’de yaşadı. 58’den başlayarak hikâye (Son Penaltı), nan (Siyamlı ikizler, Sapıklar), özellikle lyo ve sahne oyunları (Beşgen, Aya Bir Icu, Uçamayan Kuşlar Tutulur, Güneşi 'latanların Gölgesinde) yazdı, işlerde Bölük adlı radyo oyunuyla 1966 TRT ya-fiasjnda birincilik ödülünü. Kuş adh ço-oyunuyla 1970 TRT başarı ödülünü, mayan Kuşlar Tutuluda 1973’te An-1 Sanatsevenler Derneği’nin en iyi oyun ın ödülünü aldı. 1985’ten sonra çeşitlire^viimeinlik. redaktörlük
İzmir, yüzde 22 ile Bursa’dı/ oran ise yalnızca yüzde tesislerinin dununu incel li ^bi kimi sanayi meıtezleSâ'. tesisi sorunu giderilmiş gibi dir. Ancak bu veriler, anket fonukr. de edilen bilgilerin istatiksel dejek ^ -meşine dayandığından, antma tesise aj su günümüzde (1993) hâlâ TûıkKi ba önemli çevre sorunlanndan biridiı Şt d\ kurulu antma tesislerinin büyük m mü yeterli düzeyde çalışmamakla ^ manlarca deneüenmemektedir
gördü (1965). İsmail Cem ile birlikte haiı * hk ABC dergisini çıkardı (1966V Yayın kuruluşları ARTFL’i (1968), GeUşim Ya ymlan’nı (1974) kurdu Politika gazetesi nin ortaklan arasında yer aldı (1976-7 7) Süreli Yayınlar’ı kurarak Kadınca, Erkekçe vb. dergileri çıkardı, haftalık akrüalite dergisi Nokta'yı kısa süre içinde etkili bir derg durumuna getirdi. Ansiklopedi yayım ala mnda önemli atılımlar gerçekleştirdi Gch-şim-Hachette (1983-86); Büyük Larousse (1986-89). Sabah grubu ile birlikte Söz ga zetesini çıkardı (1988). Gelişim Yayınla-rı’nı ve Süreli Yaymlar’ı Asil Nadir’e devrettikten (1989) sonra Dinç Bügin’le birlikte Bir Numara Yayıncılık’ı kurdu ve yayımladığı Aktüel, Pratica, Cosmopolitan gibi dergilerle Türkiye’de dergiciliğe yeni bir soluk getirdi. 1993’te, grubun televizyonu ATV’nin yöneticiliğini de üstlendi.
•ARIL,Gaziantep’in Şehitkâmil üçesi, merkez bucağına bağlı köy. — 2 187 nüf. (1990). Belediye.PTT.
ARILIK a. Metalürj. Kalıntı arılığı, metalin yapısında yer alan ve metalde kimi zararlı özelliklerin ortaya çıkmasma yol açan kalıntı maddelerinin metale olan oram. (Kalıntı arılığı, ya birim hacim bir kütle içinde va da birim olan bir yüzeyde bulunan ka-ışkı maddelerinin belirlenmesi sonunda elde edilen bir sayıyla ifade edilir. Birim hacim bir kütle içinde bulunan kahntılarm sapianmasmda, ya metalin çözündürülerek aynştırılması ya da sesötesi mikroalgılama yöntemlerinden yararlanılır. Birim alan bir ^'üzeyde bulunan kalmtı miktarımn saptan-nasında ise, klasik işlemenin ardından ya-)ilan makroskopik saypıa ya da özenle uy-;ulanmış bir parlatma işleminden sonra yanlan mikroskopik sayma yöntemlerine •aşvurulur. Bu yöntemler bir kuvantomet-syle otomatik olarak uygulanabilmektedir, laddel mmiş ya da dövülmüş çel^lerdeki almtı oranını şaptamak için de, İsveç kö-enli jern-kontoret ölçeğinden yararlanılır, îrn-kohtoret ölçeği, metalografide yaygın arak kullanılan bir tekniktir.
•ARISAN (Kâzım), türk hekim ve ress — Resim alamndaki çalışmalanyla İstar Devlet Güzel Sanatlar Akademisi C Ödülü'nü aldı (1980). Hekimlik alamn< yeni yapıtlan: Klinik Tarihi (1986); Ki Hastalıklan (1991); Propeditick (1993)
^ARISOY (SunuUah), türk şair ve yaza (öl. Kuşadası 1989). 1985Te Türk Hal iri Antolojisi ni yayımladı.
•ARIT, Bartm ilinin merkez üçesine 1 bucak. — 9 681 nül; 16 köy. Bucak ı kezi, 667 nüf.(1990).
ARIT (Aydm). türk oyun yazan ve ç men (İstanbul 1928). Robert Kolej'di renim gördü; bir süre ABD'de yı 1958'den başlaymak hikâye (Son Peı roman (Siyamlı İkizler, Sapıklar), öz€ radyo ve sahne oyunları (Belgen, motor Ay Yolcu, Uçamayan Kuşlar Tutulur, t Parlatanların Gölgesinde) yazdı. İşlere zukluk adlı radyo oyunuyla 1966 TR nşmasmda birincilik Ödiılünü, Kuş ac cuk oyunuyla 1970 TRT başarı ödi Uçamayan Kuşlar Tutulufldi 1973't< kara Sanatsevenler Derneği'nin en iyi yazan ödülünü aldıları ARTBL’i (1968), Gelişim Ya-arı’nr (1974) kurdu. IW/Y/ki/gazetesi-ortakları ara.sıncla yer aldı (1976-77). di Yayınlar’ı kurarak Kadınca, Krkekçe dergileri çıkardı, haftalık aktüalitc der-/^okta'vı kısa süre içihde etkili bir dergi ımuna getirdi. Ansiklopedi yayını ala-a önemli atılımlar gerçekleştirdi: Geli-Hachette (1983-86); Büyük Larousse 6-89). Sabah grubu ile birlikte Söz ga-ini çıkardı (1988). Gelişim Yayınla-ve Süreli Yayınlar’ı Asil Nadir’e devlen (1989) sonra Dinç Bilgin’ie birlik-■i yapıtları: Kapahçar^ı’da 40 Bir Adım (1980) ¡Viyana Turizm Filmleri Ya n.şması jüri ()zel ödülü, 1985), Â^ık Alı tz zei Özkan (1980); Cemal Reşit Rey (] 980); Dolma bahçe ve Atatürk (1981); Anado lu'rıun Petrol YoluÇ9H2y, Kulada Üç Gür (198.3, Antalya Film Festivali AJtın Portakal ÖdülüT; Kariye (1984), Anadolude Konutun öyküsü (1984); Fırat Göl Olurken (1985-86); Eski Evler Eski Ustalar /, Sisler Kovulunca (1986); Eski Evler Eski Ustalar IV: Ağacın Türküsü (1987); Esk\\ Evler Eski Ustalar V: Ozanlar ve Evleı
(1987) ; Eski Evler Eski Ustalar VI: Erci-yes'in Bereketi (1987); Dünya Dürdükçe \
(1988) [Mimar Sinan’la ilgili 6 bölümlük Ty dizisi. Lozan Uluslararası Mimar Filmler Yarışması jüri özel ödülü, 1989 Bordeaux’ta yapılan 4. Uluslararası Şehi Planlaması ve Mimari Miras konulu filn festivalinde Avrupa Konseyi özel ödülü 1990|; Mimar Sinan'ın Anılan: Tezkiret üi Bünyan (1989); Sinan'ı Yeniden Yorumla mak (1990, Hüseym Anka üe birlikte Topkapı Sarayı (1991, yedi bölüm); Ayc sofya(i99Î)m arıtmada çok ¡Sflfc atıklar da
vaniiizlaştıniabilir. Tarım-besin sanayisinle ise, akışkan atıklar genellikle konutların atılöiılanna uygulanan benzer yöntemle anölır.
riirkiye’de büyük kentlerin en önemli so-nınıınu oluşturan atıksular konusunda çe-
a' araştırma ve çabşmalar yapılmaktadır.
İstanbul’un bütün atıksulanmn denize Mmadan Önce biyolojik arıtmadan ge-çinesini kararlaştırmıştır. Daha önce projelendirilen önantma tesisleri ve denize Mtmalardan oluşan sistemler yerine, ıtoların ileri arıtmadan geçirildikten uygun alanlarda kullanma suyu yararlanılması hem de topografik
(K fun U li gihj \ kattan oluşur ve Anane H i u/csuünkim. ben/' yen 4 adet Vikıng V motoruyla itilir. Uydu boyutlanrm. ve ba cimlerinin sürekli olarak artma*iî. yo-jngc~ ye yararlı ağır yükleri yerleştirebilecek bİr mtHİolir; gerekliliğini ortaya Çîkardığmrian, /\riane-4 4,20 t yiık taşıyabuecek biçimde y »ptlmışiır. AU.» versiyon halinde yapılar» Ariane-4 füzesinin versiyonları, ilk kattaki yardımcı iticilerin sayısıyla ve ki’larulan ergol bpiyle (kaiı ya da sıvı) ayırt edilir,
İlk olarak 1995’te fırlatılması düşünülen Ariane-5 alçak yörüngeye 20 Oluk, yerek serdi geçiş yörüngesine ise 6,8 t’luk bir ya rarb yükü yerleştirebilecek kapasitede tasarlanmıştır. Yüksekliği 57 m, maksimum çapı 5,40 m, itme kuvveti ise 900 t olarak düşünülen bu füzenin yapımma, Kourou Uzay Üssü nde başlanmıştır.
ARIAS MADRİD (Arnulfo), panamalı siyaset adamı (Penonome, Panama 1901-Miami, ABD 1988). motor yağı katkısı 1932-36 arasında devlet başkanlığı yapan Harmodio Arias Madrid’in kardeşi. Chicago Üniversitesi ve \ Harvard’da okudu. Çok genç yaşta siyasete atıldı. Paris ve Madrid büyükelçiliklerinde bulundu. 1940-41, 1949-51 ve 1968’de üç kez devlet başkam olduysa da her seferinde askeri darbelerle görevden uzaklaştırıldı. 1940’taki ilk devlet başkanlığı sırsısmda Panama’da ilk kez sosyal sigorta uygulama-sım başlattı; yeni iş yasaları çıkardı; kadınlara oy hakkı tanınmasım sağladı. 1984’te-ki devlet başkanlığı seçimlerinde, yönetimin adayı karşısmda az farkla kaybedince hileli seçim yapıldığım öne sürmesi üstüne, ABD’ye sürgüne gönderildi. Sürgünde yaşadığı Miami’de ölünceye kadar, Panama’daki askeri yönetime karşı muhalefetiset adamı. — (öl. Madrid 1989).
ARİAS SANCHEZ (Oscar), kosta rikah siyaset adamı (Herhdia 1941). İngUtere’deki London School of Economics’de ve Essex Üniversitesi’nde öğrenim gördü. Ulusal Kurtuluş yeriçrde yeraltı suyunun nesi amacıyla değerlendirilmesi dü-^miiektedir. Ayrıca, arıtma sırasmda |!rla birlikte ortaya çıkan katı atığın yalelli yok edilmesi de planlanmıştır. Atığın yjjolması sırasmda ortaya çıkacaik olan ba-cagazlanda temizlenerek, çevrenin kirlen-engellenecektir.
I 'Ariıne. - Avrupa* Uzay Ajansı’nm
£A) en önemli projelerinden biri olan ine füzesinin ilk fırlatıhşı 24 Arahk 19I9’dagerçekleştirildi. Geçiş yörüngesine 1700 kg’lık bir yararlı yükü yerleştirebüen Ariane-1, 22 Mayıs 1984’te dokuzuncu Hû uçuşunu yaptı, ve Spacenet F1 uy-<i>ısıınu yörüngesine yerleştirdi. Bu aym za-®3ndaArianespace şirketinin soruınluluğu jda gerçekleştirilen ilk fırlatmaydı.
Agustosu’nda hizmete giren Aria-/'‘VeAriane-S füzelerinin üçüncü katm-^ pullanılan ergol kütlesinin yam sıra, yi-kat motorunun özgül itme gücü .2 kattaki VikingPanama’da ük kez sosyal sigort?r uygulama-sim başlattı; yeni iş yasaları çıkardr, kaÖMi-lara oy hakkı iamnmasım sağladı. 1984 teki devlet başkanlığı seçimlerinde, yönetimin aday karşısında az farkla kaybedince hileli seçun yapıldığım öne sürmesi üstüne, ABD ye sürgüne gönderildi. Sürgünde yaşadığı Miami’de ölünceye kadar, Panama’daki askeri yönetime karşı muhalefeti sürdürdü.
*ARİAS NAVARRO (Carlos), İspanyol siyaset adarm. — (öl. Madrid 1989).
AR i AS SANCHEZ (Oscar), kosta rikalı si- ^ yaset adamı (Herhdia 1941J. İngiltere’deki * London School of Economics’de ve Essex * Üniversitesi’nde öğrenim gördü. Ulusal * Kurtuluş Partisi’nin (sosyal demokrat) ada- 1 yı olarak katüdığı cumhurbaşkanhğı seçimlerinde oylarm yüzde 53,3’ünü alarak, Lu-is-Alberto Monge’un yerine cumhurbaşka-m oldu (8 Mayıs 1986). Başkan olduktan sonra Ort^ Amerika’da “banş ve istikrarm" yeniden sağlanması için çahşmalara başladı. El Salvador, Guatemala, Honduras motor yağı katkısı ve Nikaragua devlet başkanlanmn katıldığ? bir toplantı düzenledi ve bu toplantıda bölgesel barışın sağlanması için karara varıldı. Kosta Rika’nm da içinde olduğu beş ülkenin devlet başkanlan 7 Ağustos 1986'da karar metnüü imzaladılar. Ayrıca 7 Kasım 1986’da Nikaragua’daki Contraíanla hükümet arasında bir ateşkes anlaşmasma va-rıbnasma aracılik etti ve ülkede demokrasiye geçilmesi yolunda bir adım atılmasma yardımcı oldu. Tüm bu çalışmalarından dolayı 1987 Nobel Banş Odülü’ne değer görüldü. Mayıs 1990’da cumhurbaşkanUğı görevini Rafael Angel Calderon Fournier'e devretti.. >erek-.1Ş orunocNine ise 6,S í'luk bir Naran: yakn \ erleşurebıîeeek kapasitede la-sarlanmjşur d uksekiığt 5" m. maksıımım sapı 5,40 m, ilme kuNAetı ise 900 t olarak düşünülen bu füzenin yapımına, Kourou l za> Cssü'nde başlanmıştır.
ARIaS MADRİD (AmulioV panamalı siyaset adamı (Penonome. Panama 1901-|Nliami. ABD 19SS). 1932-36 arasında devlet başkanlığı yapan Hanmodio Arias Madrid'in kardeşL Chicago Cniverritesi ve RapN aıd'da okudu. Çok genç yaşta siyasete üldı. Pans ve Madrid bÜNiİkelçLİiklerinde ulundu 1940-41, 1949-51 ve 1968 de üç ez devlet başkanı olduysa da her seferin-e askeri darbelerle görevden uzaklaştırıl-h. 1940’tajd ilk devlet başkanlığı sırasmda B^anama'da ilk kez sosyal sigona uv gulama-_^ını başlattı; yeni iş yasaları çıkardı; kadm-ara oy hakkı ramnmasıru sağladı. 1984’ıe-d devlet başkanlığı seçimlerinde, yöneti-nin adayı karşısmda az farkla kaybedince ileli seçim yapıldığım öne sürmesi üstüne. kBD'ye sürgüne gönderildi. Sürgünde ya-adığı Miami'de ölünceye kadar. Pana-la'daki askeri yönetime karşı muhalefeti ürdürdü.
4RİAS NAVARRO (Carlos). İspanyol si-aset adamı. — (öl. Madrid 1989).
RİAS SANCHEZ (Oscar), kosta rikah si-aseî adamı (Herhdia 1941J. İngiltere'deki ondon School of Economıcs'de ve Essejt niversitesi’nde öğrenim gördü. Ulusal urtuluş Partisi'nin (sosyal demokrat) ada-olarak katıldığı cumhurbaşkanhğı seçim-rinde oylann yüzde 53.3 ünü alarak. Lu--Alberto Monge'un yerine cumhurbaşka-oldu (8 Mayıs 1986). Başkan olduktan ►nra Orta Amerika'da "banş ve islikrarm" tniden sağlanması için çalışmalara başla-. El Salvador, Guatemala. Honduras ve İkaragua devlet A karzda' antik ken11-nu' kaİmulan
AKİİ LtAlk a Kim. Bu moleknldeki hid-fı jcîî atomunun veıme bir ani kökünü geçirme
- ANSIKL Alkilleme gihi ariilemc de. organik bireşimde çok buyuk önem taşıyan dekıroncul bir ornatma tepkimesidir, ancak aikıllemeden farklı olarak, aromatik halojenurlenn eylemsizliği yüzünden elek- lö ıroncul tepkimelerde genel bir çözüme. ^ açıklığa kavuş tu ruiamarruşor.
ARİŞ (Koray). turk heykelci (Adana 1944). İstanbul Deviei Güzel Sanatlar Akademisi Heykel Bölümü'nü bitirdi. Devlet bursuyla İtalya'ya giderek. Roma Güzel Sanatlar .Akademisi nde heykel (1969-70) | ve dekoratif sanatlar (1970-71) alanların- ) da çahşn. Gio\H2nna aArko adlı TV filminin kostümlerini gerçekleştirdi (1971-72). 1974 te Türkiye’ye dönüp, çeşitli kişisel sergiler açtı. Deri ya da kösele malzemenin ^ çok özel bir teknikle biçimlendirilmesine dayanan yapıtlanyla dikkat çekti. Bu arada tiv'atro dekorları yaptı. 1978‘de Ankara Sanat Kurumu tarafından heykel dalında vıhn sanatçısı seçildi.
•.ARJ ANTİN, Güney Amerika'da, Atlas Okyanusu kıyısmda devlet. ~ 32 663 000 nüf. (1990).
TARİH EKONOMİ General Reynaldo Bignone. artan toplumsal muhalefet karşısmda yalmzca bir yıl kadar iktidarda kalabildi. 30 Ekim 1983'te 11 partiyle seçimlere gidileli. Peroncularm askeri yönetimle gizli pazarlık içinde bulunduğu söylentisi, radikaller karşısmda yenilgiye uğramalarma neden oldu. Seçim sonunda oylann yüzde 52'sini alan radikallerin adayı Raul Alfonsin başkan oldu. Atfonsin’in yönetime gelir gelmez yaptığı ilk iş. cuntanm. yönetimde bulunan generalleri güvenceye almak ve haklannda soruşturma açümasmı önlemek için çıkardığı yasayı yürürlükten kaldırmak oldu. Böyle-ce cunta y öneticileri mahkemeye çıkanla-büdi.
1976'dan sonra yönetimde bulunmuş olan dokuz general 19S5'te yargılandılar ve işkence. İursızhk. sahtekârlık, insan hakların] ihlal gibi suçlardan hüküm giydiler. Alfonsin, sivü yönetimi p^iştinnek için, komu tanlar arasmda değişiklik y'apd. Bu arada 1984'te çıkanlan bir yrasayla da darbe giri
Scpm kampanyası l)oyımca, paılaK \ j ,; Icfdc (lulnnan, /lerkcsj 'ureikcn devrim ( kaülmay,j yagıran, nc yap;u ajLü hı ,ı/ Cırlos Menem, ‘p r< fu ıılnk lu ı şiv.jf n önce hır Jıym ■'« Am ak sn/)i
nü etliği hu duyguyu î am ılarnak y>ıu.iu Îk (idannın ilk aylarında M. n. paıi smm doktrininden çok uzakiasiı i’k ıdara geçiığı gün, kendi deyimiyle ‘anestezi yapmadan ağır bir ameliyat" diye tanımladığı çok sert kalkınma planmı açıkladı.
Menem, dost ve düşmanlarını şaşımsan sıkı bir kemer sıkma siyaseti uygulamaya koy-
(du. Oysa tüm seçim kampanyasım ücretlerin artırılacağı vaadine dayandırmışti radyatör temizleyici Seçi-br seçilmez aşın liberal önJemler almaya girişti. Kamu hizmetlerinde yüzde 500’e varan fiyat artışları olurken ücretler don duruldu; tüketim maddelerinin fiyatları da yükseldi. Kamu harcamalarında kısıntı yapıldı; özelleştirmeye yönelik sert önlemler getirildi. Yem' devlet başkam bu çarpıcı önlemleri seçim zaferini izleyen ilk üç ay içinde aldı. Arjantin’de özellikle tarım ürünlerinin satışı radyatör temizleyici alamnda uluslararası bir ekonomik güç oluşturan Bunge y Born şirketi yeni başkana, seçeceği ekonomi bakam da dahil, bir iktisadi plan tasarısı sundu. Ekonomi bakanlığı için de şirketin ikinci başkam Miguel Roig’i önerdi. Kendi ekonomi olanını geliştirmeyen ve seçim vaatlerini /erine getiremeyen yeni başkan radyatör temizleyici Menem bu aşariyi derhal kabul etti. Bu düşünülme-len alınmış bir karar değildi; ilkel bir prag-latizmi dile getiriyordu. Ekonomik plan [kenin kimi iktidar odaklarıyla otomatik arak yapılmış bir işbirliğini içeriyordu.
Li iktidar odaklarımn başbcaları tarım ktöründeki oligarşi (tarım ürünleri ihraç en ve ülkeye döviz getiren tek sektör), ıslararası mali çevreler, sUahlı kuvvetle-liberal kanadı ve Katolik Kilisesi’ydi. var ki, Temmuz 1989’da sert ekonomik emleri alınmasından bir hafta sonra momi Bakam Miguel Roig öldü. Onun ne yine Bunge y Born şirketinin ikinci cam olan Nestor Rapanelli getirildi, îmler etkilerini göstermeye başlamıştı, asyon oram düşmeye başlayınca Baş-Menem aralık ayı içinde enflasyonunemj göreve baş£ ay sonra yine aynı yere bu kez halkm desteği de azality' mi Bakam N. RapaneUi göı^ 'Z rak yerine Carlos Menem’in^ Erman Gonzales getirildi, Ydiş ^ mali projesinde vergilerin aıiır^ m devlet harcamalarımn azaltılma! « yordu. Bakan, Arjantin ekono®:; siz durumda olduğunu ve köBii'r yonların yapılması gerektiğiııijjiş « tiyordu. Bu, aym politikanın ¿s » bir biçimde uygulanmasıydı Aw t lemlere halkın gösterdiği tepki pt ı Paniğe kapılan orta sınıf ülkeyilnl; | başladı. Öyle ki Kanada, ; İtalya elçiliklerinde kuyruklaıoiş 1 rai polisin elinde pasaport kaimi; ülke çapında grevler düzenledi«
1er de harekete geçti; yetmişi dan oluşan on bin kişili bir kalt let başkanhğı konutu emekli maaşlarının Emekli bir memurun ABD'dolan kadardı. „ Başkan Menem özeonomik önlemleri alınmasından bir hafta sonra Ekonomi Bakanı Miguel Roig öldü. Onun yerine yine Bunge y Born şirketinin ikinci başkam olan Nestor Rapanelli getirildi Önlemler etkilerini göstermeye başlamıştı. Enflasyon oram düşmeye başlayınca Başkan Menem aralık ayı içinde enflasyonun sıfırlanacağım söyledi. Ancak sıkı para siyaseti, toplumsal alanda etkisini göster-nekte gecikmedi. Arjantin’in güçlü sendi-calarmdanjCenel iş Sendikası yönetiminde kilik başladı. Bir kısmı hükümetin politi-asım desteklerken bir kısmı hükümetin oUtikasım desteklerken bir kısmı da üye çilerin haklarım savunuyordu. Adaletçi arti’nin (peroncu) içinde seçim vaatlerinin irine getirilmesi konusunda protestolar ilirdi. Birçok peroncunun gözünde Baş-n Menem yavaş yavaş bir “hain” duruma düştü. Daha pragmatik olan öteki roncular ise başkanın gerekçelerini be-asediler.oto radyatör temizleyici
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder